Ruşen Eşref Ünaydın’ın kaleminden çıkan bu ölümsüz eser, Türk yayıncılık ve siyasi tarihinde bir “milat” niteliği taşımaktadır. İlk kez 1918 yılında Yeni Mecmua’nın Çanakkale özel nüshasında tefrika edilen ve 1930 yılında kitaplaştırılan bu mülâkat, Mustafa Kemal Atatürk’ü askerî dehası, insani yönü ve kararlı duruşuyla Türk ve dünya kamuoyuna tanıtan ilk eserdir.Bu kitapta; 1918 (Osmanlıca) baskı dergi röportajının tamamı ve 1930 baskı yeni alfabe ile basılı ilk kitabı birarada bulacaksınız. Osmanlıca okumayı bilen araştırmacılar için birinci el belge niteliği taşıyan bölüm röportaj (mülakat) olarak ilk kez Çanakkale Zaferi’nin 3. Yıldönümünde savaşın diğer tanıklarının röportajları ile birlikte yayımlanmıştır. 1930 baskısı kitap halinde yayımlanan bu röportaj alfabenin kabulünden henüz bir yıl sonra basıldığı için bazı sözcüklerin imlası ve telaffuzu günümüzdeki yazılışlarından farklıdır. Eserin orjinaline müdahelede bulunup aslına zarar vermeme adına herhangi bir düzeltme yapılmamıştır. Mülakatın genelinde sade anlaşılır bir dil kullanılmıştır. Günümüzde de anlaşılabilir bir metin olma özelliğini korumaktadır.

Araştırmacıların detay incelemesini kolaylaştırmak için eser OCR tekniği ile arama yapılabilir metin formatına dönüştürülmüştür.

Çalışma bu haliyle araştırmacılar ve ilgilisi okurlar için daha sonraki yıllarda sadeleştirme adı altında yapılan değişikliklerle ortaya çıkabilecek anlam kayıplarına karşı eserin bizzat döneminde yayımlandığı orijinal haline ulaşma imkanı sağlamaktadır.

Osmanlıca nüshada mülakatta adı geçen fakat yayımda yer almayan harita ve krokilere 1930 kitap baskısında ek olarak yer verildiği anlaşılmaktadır.

Türk tarihinin en önemli tanıklıklarından biri olan bu eser, yalnızca Çanakkale Savaşı’nı anlatan bir hatırat değil; aynı zamanda dönemin olaylarını birinci elden aktaran güvenilir bir tarih belgesidir. Mustafa Kemal’in savaş sırasında aldığı kararları, cephede karşılaşılan güçlükleri ve muharebenin seyrini doğrudan kendi anlatımıyla aktarması, esere güçlü bir belgesel değer kazandırır. Bu yönüyle kitap, savaşın yalnızca destansı ve duygusal yönünü değil; askeri stratejileri, cephe şartlarını, komuta kararlarını ve muharebelerin gelişimini de ayrıntılarıyla ortaya koyar. Okuyucu, anlatılan olayları bir tarihçinin yorumundan değil, bizzat o mücadeleyi yöneten komutanın tanıklığından öğrenme imkânı bulur. Bu nedenle eser, Çanakkale cephesinin nasıl savunulduğunu, hangi şartlar altında kararlar alındığını ve savaşın kritik anlarının nasıl şekillendiğini anlamak isteyenler için büyük önem taşır. Böylece kitap, yalnızca tarih meraklılarına hitap eden bir anlatı olmaktan çıkar; araştırmacılar, öğrenciler ve Çanakkale Savaşı’nın gerçek yüzünü öğrenmek isteyen herkes için güvenilir ve temel bir başvuru kaynağı niteliği kazanır.

Erol KÖMÜR

İstanbul 2026