YENİ ADAM VE ISMAYIL HAKKI BALTACIOĞLU

İLK SÖZDil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümüne “Siz artık bir tarihçisiniz” sözleri ile başlamıştık. Her birimiz tarihçi olma bilinci ile Osmanlı paleografyası ve  diplomatika derslerine sarıldık. Tarihi birinci elden kaynaklarla anlama ve bilimsel bir biçimde ilerleme konusunda çaba sarfettik. Bilimsel ve sosyolojik perspektifle tarih bilimine bakabilmeyi öğrenmek  genç insanlar olarak mutluluk vericiydi. Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu ve Yeni Adam isimli kitabın büyük çoğunluğu işte bu günlerin coşkusu ve heyecanı içinde oluştu. Belgelerin dijitale sığmadığı o günlerde Prof. Dr. Kurtuluş Kayalı’nın tavsiyesi ile Yeni Adam Gazetesini okumaya başlamıştım. Milli Kütüphanenin süreli yayınlar bölümünde tam koleksiyonuna ulaşabildiğim Yeni Adam Gazetesi büyük çoğunlukla haftalık olarak çıkartılmıştı. 46 yıla uzanan yayın yılı içinde yasaklandığı ya da maddi zorluklar nedeni ile çıkartılamadığı zamanlar da olmuştu. Dönemin aydınlarını kısa zamanda etrafında toplayan Yeni Adam Gazetesi 1934’lerin Türkiyesi’nin eğitim, kültür ve sanat olaylarını iyi bir biçimde anlatan, dünyadaki gelişmelere ayna tutan bir yayın organı olarak 921 sayı yayımlanmıştır.

1933 Üniversite Reformu sonrası kadro dışında kalan Ismayıl  Hakkı Baltacıoğlu edindiği bilimsel, kuramsal, fikirsel tecrübelerini Yeni Adam Gazetesi ile aktarmaya karar vermiştir. Baltacıoğlu bu durumu şu şekilde ifade eder ; “Bundan 5 yıl önce 27 yıllık meslek ve faaliyet hayatımdan, henüz öğrenilmesi kısmet olmayan sebeplerle uzaklaştığım vakit yalnız ve işsiz kalmış bir iş tutmak istemiştim.”[1] . Bu kitap Yeni Adam Gazetesinin 1934-1939 yılları arasındaki dönemini kapsar. Devrim, dil, edebiyat, kültür, eğitim, halkevleri, sanat, kadın konuları gazetede en fazla varlık gösteren konular olmuştur. Dönemin Türk Devrimine bakışı ince bir şekilde ele alınmış ve devrime uygun bir vatandaşın nasıl olabileceği “Yeni Adam” örneği ile anlatılmıştır. “Adını aradım buldum Yeni Adam!” der.[2] Bu Baltacıoğlu’nun düşünüş ve yaşayış şeklinin adıdır. Yeni Adam 45 yıla varan yayın hayatında Baltacıoğlu ile tam olarak özdeşleşecek ve Baltacıoğlu Yeni Adam olarak anılacaktır.

O yıllarda, yeni ile ilgili yaşanan toplumsal karmaşayı Baltacıoğlu 1936’da şu şekilde özetlemiştir; “ Yeniyi çok isteriz fakat bazen yeni nedir bilmeyiz?” [3]

İşte tüm bu konuların büyük bir incelikle tartışıldığı bu kitap Baltacıoğlu’nun uzun ve renkli biyografisine yer verilerek başlamıştır. Baltacıoğlu 97 yıllık ömrünün her anını düşünce ve üretimle şekillendirmiştir. Pedagoji, sosyoloji, kriminal alanlarda çalışmalarda yürütmüştür. Ali Baltacıoğlu ve Hatçe Baltacıoğlu da bu biyografiye  katkıda bulunmuştur.

Şimdi 20 yaşıma dönüp baktığımda 1934 -1939 yılları arasında yayımlanan bir gazetenin 236 sayısını hevesle okuyup,  süzüp ardından  özgün tümcelerle ortaya çıkan meraklı, gayretli genç bir insanı görmek tarifsiz bir mutluluk oldu. Bu çalışmanın sadece Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi   Kütüphanesinde kalması beklenemezdi. Eğitim ve basın tarihinin önemli ismi Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu’nu araştıranlar bu çalışmadan haberdar oldu. Belgelerin dijitale sığmadığı o günlerde yüzlerce el sayfasına geçirilerek hazırladığım çalışmam başka   çalışmalarda da referans olarak kullanıldı. Ve artık zamanı geldi dediğimizde kitaba dönüştü.

Bilimsel ve   disiplinler arası bakış açısı ile soluğu Milli Kütüphanenin süreli yayınlar bölümünde almamı sağlayan ve her yazdığımı büyük bir incelikle okuyan Hocam Prof. Dr. Kurtuluş Kayalı’ ya da bir ömür dolusu teşekkürlerimi iletmek istiyorum. Baltacıoğlu ailesine ve çalışmanın yayın konusunu tereddütsüz tekrar eden Erol Kömür’ e de teşekkür ederim. 1997 deki ilk söze   sonu üç nokta ile biten şu tümce ile son vermiştim “Çalışmanın anlaşılması ve kültür değişimleri konusunu tamamlanması dileğiyle….”

Bugün alanda nice çalışma ve araştırmacı görmenin mutluğu ile iyi okumalar dilerim.

Ankara  2023                                                                          

[1] Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, Yeni Adam, No:216, (17 Şubat 1938), s. 2

[2] Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, ”Acım Büyüktür”, Yeni Adam, No:658, (13 Temmuz 1950), s. 2.

[3] Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, Yeni Adam, No:122, (30 Nisan 1936), s. 2.